Mariakerk

Boer is een tot de gemeente Franekeradeel behorende buurtschap gelegen op enkele kilometers ten noorden van de stad Franeker, aan de verbindingsweg Dongjum – Ried – Berlikum. De buurtschap telt 52 inwoners. Met haar 12 huizen en 6 boerderijen behoort Boer met Jislum, Waaxens, Jouswier en Westernijtsjerk tot de kleinste dorpen van Fryslân.
De kerk staat op een terp op de westelijke punt van een kwelderwal die zich in oostelijke richting tot voorbij Ried uitstrekt. Hoewel het gedeelte tussen de kerk en de voormalige pastorie is afgegraven, is de oude terp nog duidelijk te herkennen. De woonheuvel is grotendeels bewaard gebleven en telt nog drie woningen. De overige huizen en boerderijen liggen verspreid over de landerijen. Het merendeel is gebouwd rond 1900 of in die tijd ingrijpend veranderd. Drie huizen en boerderijen zijn gebouwd na 1950. De voormalige pastorie, opgetrokken uit kloostermoppen, dateert van ongeveer 1500. Tot circa 1990 ging de weg voorbij de Ried over in het kerkepad naar Tzummarum. Door ruilverkaveling is dit pad komen te vervallen.
Boer is via een tweede kerkepad verbonden met Schalsum. Dit pad is ten gevolge van de aanleg van de A31 gedeeltelijk omgelegd maar het karakter bleef gehandhaafd doordat een groot gedeelte slechts gebruikt kan worden door wandelaars en fietsers. En die zijn er veel, want Boer ligt aan de Elfstedenroute en veel alternatieve Elfsteden tochters (wandelaars, fietsers, automobilisten en watersporters) verleggen hun route om het kerkje te bezoeken. Fryslân kent vele steden, dorpen, dorpjes en buurtschappen. En vrijwel allemaal beschik ken ze over één of meer kerken. Gebouwen die in hoge mate bijdragen aan het gezicht en de charme van de provincie. Zo ook Boer. Het kerkje werd echter al jaren niet meer gebruikt voor de kerkelijke eredienst.
Het werd in 1975 overgedragen aan de Stichting Alde Fryske Tsjerken. Het Romaanse kerkje dateert uit het laatst van de 13e eeuw maar het aangezicht van de kerk is sindsdien flink veranderd. Het meest in het oog springend, is de bepleistering die sinds de 18e eeuw de oorspronkelijke oude Friese baksteen (kloostermoppen) bedekt waaruit toren en schip zijn opgetrokken. Tezelfdertijd is het zadeldak van de toren ver vangen door een spits en zijn diverse ramen en vensters dichtgemetseld. Het rondgesloten koor van de kerk is later van steunberen voorzien, terwijl in de zuidmuur drie grote vensters zijn ingebroken en aan de noordzijde één. De toegangspoort in de zuidmuur is in 1664 verfraaid met pilasters met festoenen waar op een fronton met leeuwen uit 1664. De poort komt uit de afgebroken Elgersmastate, destijds bewoond door een geslacht uit Boer. Het houten tongewelf in de kerk stamt uit 1570 en heeft doorhangende schinkels, versierd met een gesneden sierlijst. De trekbalken zijn voorzien van sleutelstukken. Ten westen van de kerk staat op de terp de voormalige pastorie. Tot 1580 woonde hier de pastoor. Deze verdween door de reformatie en met zijn vertrek raakte de pastorie in verval. In de afgelopen jaren is hij grondig gerestaureerd. Kerk en pastorie, omgeven door enkele huizen en boerderijen, zijn beeldbepalend in het vlakke land van Noordwest Fryslân.